ICP-MS และ AAS คืออะไร ตรวจโลหะหนักในห้องปฏิบัติการอย่างไร ต่างจากชุดตรวจภาคสนามตรงไหน
ICP-MS

ทำไมการตรวจโลหะหนักในน้ำต้องใช้เครื่องมือเฉพาะ
ICP-MS คืออะไร
ICP-MS
ICP-MS ทำงานอย่างไร
พ่นเป็นละออง ตัวอย่างน้ำที่เตรียมแล้วถูกพ่นเป็นละอองฝอย ส่งเข้าสู่พลาสมา เปลี่ยนเป็นไอออนในพลาสมา พลาสมาคือแก๊สอาร์กอนที่ถูกกระตุ้นด้วยคลื่นความถี่วิทยุจนร้อนจัด ในนั้นน้ำระเหยไป สารแตกตัวเป็นอะตอม และอะตอมเสียอิเล็กตรอนกลายเป็นไอออน แยกตามมวล ไอออนถูกดึงผ่านช่องสุญญากาศเข้าสู่เครื่องแยกมวล ซึ่งคัดไอออนตาม "อัตราส่วนมวลต่อประจุ" ธาตุแต่ละชนิดมีมวลเฉพาะตัว จึงแยกออกจากกันได้ นับไอออน ตัวตรวจวัดนับจำนวนไอออนของแต่ละมวล ยิ่งนับได้มาก แสดงว่าธาตุนั้นมีมาก แล้วคำนวณเทียบกับสารมาตรฐานเป็นความเข้มข้น
จุดแข็งและข้อจำกัดของ ICP-MS
จุดแข็ง ตรวจได้หลายธาตุในการวิเคราะห์ครั้งเดียว และไวพอสำหรับระดับไมโครกรัมต่อลิตรหรือต่ำกว่า เอกสารพื้นฐานขององค์การอนามัยโลก (WHO)เรื่องสารหนูในน้ำดื่ม จัด ICP-MSอยู่ในกลุ่มวิธีที่ไวกว่าวิธีอื่น สิ่งที่ต้องจัดการ ไอออนบางชนิดที่เกิดจากแก๊สในพลาสมา สารเคมีที่ใช้เตรียมตัวอย่าง หรือองค์ประกอบในน้ำ อาจมีมวลเท่ากับธาตุที่ต้องการวัด จึงต้องมีการแก้สิ่งรบกวนและใช้สารมาตรฐานภายในตามที่วิธีมาตรฐานกำหนด ข้อจำกัด เครื่องมีต้นทุนสูง ต้องใช้แก๊สอาร์กอนบริสุทธิ์ ห้องที่ควบคุมการปนเปื้อน และผู้วิเคราะห์ที่มีประสบการณ์ วิธีมาตรฐานระบุไว้เองว่าควรใช้โดยผู้ที่ชำนาญการแปลผลและแก้สิ่งรบกวน
ICP-OES ญาติใกล้ชิดของ ICP-MS
AAS คืออะไร
AAS
AAS ทำงานอย่างไร
ทำให้เป็นอะตอม ตัวอย่างถูกดูดเข้าไปในเปลวไฟ ความร้อนทำให้โลหะแตกตัวเป็นอะตอมอิสระ ฉายแสงเฉพาะธาตุ หลอดไฟชนิดพิเศษ (hollow cathode lamp)ปล่อยแสงที่ความยาวคลื่นเฉพาะของโลหะที่ต้องการวัด ผ่านเปลวไฟไป วัดแสงที่หายไป อะตอมของโลหะชนิดนั้นจะดูดกลืนแสงความยาวคลื่นนี้ไว้ ยิ่งมีอะตอมมาก แสงที่ทะลุไปถึงตัวตรวจวัดยิ่งน้อย ปริมาณแสงที่ถูกดูดกลืนจึงบอกความเข้มข้นของโลหะ
AAS มีหลายแบบ เลือกตามโลหะ
AAS
แบบเตาแกรไฟต์ (GF-AAS)ใช้หลอดแกรไฟต์ขนาดเล็กให้ความร้อนแทนเปลวไฟ อะตอมอยู่ในเส้นทางแสงนานขึ้น จึงไวกว่าแบบเปลวไฟ เหมาะกับตะกั่วและแคดเมียมที่ระดับต่ำ แบบสร้างไฮไดรด์ (HG-AAS)เปลี่ยนสารหนูในน้ำให้เป็นแก๊สก่อน แล้วพาแก๊สเข้าเส้นทางแสง แยกสารหนูออกจากองค์ประกอบอื่นในน้ำได้ดี จึงเหมาะกับสารหนู ที่น่าสนใจคือ หลักการเปลี่ยนสารหนูเป็นแก๊สนี้คล้ายกับชุดตรวจสารหนูแบบเทียบสี ต่างกันที่ปลายทางวัดด้วยเครื่อง ไม่ใช่ดูสีด้วยตา แบบไอเย็น (CV-AAS)สำหรับปรอทโดยเฉพาะ US EPAมีวิธีมาตรฐาน Method 245.1ที่ย่อยตัวอย่าง แล้วเปลี่ยนปรอทให้เป็นไอปรอทที่อุณหภูมิห้อง ก่อนวัดการดูดกลืนแสง
ตารางเทียบเครื่องมือห้องปฏิบัติการ
| เครื่องมือ | วัดอะไร | จำนวนธาตุต่อการวิเคราะห์ | มักใช้กับ |
|---|---|---|---|
| ICP-MS | จำนวนไอออนแยกตามมวล | หลายธาตุพร้อมกัน | โลหะหนักหลายชนิดที่ระดับต่ำมาก รวมถึงสารหนู ตะกั่ว แคดเมียม |
| ICP-OES | แสงที่ธาตุเปล่งออกมาในพลาสมา | หลายธาตุพร้อมกัน | ธาตุหลายชนิดในน้ำ เลือกใช้ตามระดับความเข้มข้น |
| AAS แบบเปลวไฟ | แสงที่อะตอมดูดกลืนในเปลวไฟ | ทีละธาตุ | โลหะที่ความเข้มข้นไม่ต่ำมาก |
| GF-AAS (เตาแกรไฟต์) | แสงที่อะตอมดูดกลืนในหลอดแกรไฟต์ | ทีละธาตุ | ตะกั่ว แคดเมียม ระดับต่ำ |
| HG-AAS (สร้างไฮไดรด์) | แสงที่ดูดกลืนหลังเปลี่ยนเป็นแก๊ส | ทีละธาตุ | สารหนู |
| CV-AAS (ไอเย็น) | แสงที่ไอปรอทดูดกลืน | ปรอทอย่างเดียว | ปรอท |

ส่งตัวอย่างน้ำไปห้องปฏิบัติการ ต้องเตรียมอะไร
ติดต่อห้องปฏิบัติการก่อนเก็บ ถามว่าต้องใช้ขวดแบบไหน ปริมาณเท่าไร และต้องเก็บรักษาอย่างไร ห้องปฏิบัติการหลายแห่งเตรียมขวดให้ เพราะขวดต้องสะอาดปราศจากโลหะ บอกให้ชัดว่าอยากรู้อะไร จะตรวจ "โลหะทั้งหมดในน้ำ" หรือ "เฉพาะส่วนที่ละลายน้ำ" สองแบบนี้เตรียมตัวอย่างต่างกัน ตามวิธีมาตรฐาน Method 200.8ถ้าต้องการเฉพาะส่วนที่ละลายน้ำ ต้องกรองตัวอย่างผ่านแผ่นกรองขนาดรู 0.45ไมโครเมตร ตั้งแต่ตอนเก็บหรือเร็วที่สุดหลังเก็บ การเติมกรด ตัวอย่างสำหรับตรวจโลหะมักต้องเติมกรดไนตริกให้ค่า pHต่ำกว่า 2เพื่อไม่ให้โลหะเกาะผนังขวดหรือตกตะกอน วิธีมาตรฐานเดียวกันระบุว่าจะเติมที่ภาคสนามหรือเติมเมื่อถึงห้องปฏิบัติการก็ได้ กรดเข้มข้นเป็นอันตราย ให้ทำตามคำแนะนำของห้องปฏิบัติการที่รับตรวจเท่านั้น ติดฉลากและจดบันทึก ระบุจุดเก็บ วันที่ เวลา และผู้เก็บ เพื่อให้ตรวจสอบย้อนกลับได้ ตัวอย่างเปล่าภาคสนาม งานที่ต้องการความเชื่อมั่นสูง อาจเตรียม "ตัวอย่างเปล่า" คือน้ำบริสุทธิ์ที่ใส่ขวดและกรดแบบเดียวกัน ส่งไปพร้อมกัน เพื่อตรวจว่าขวดหรือกรดไม่ได้ปนเปื้อนโลหะ
ห้องปฏิบัติการที่ได้รับการรับรอง ISO/IEC 17025 หมายความว่าอะไร
ISO/IEC 17025
การรับรองเป็นรายการ ห้องปฏิบัติการได้รับการรับรองเป็นรายรายการทดสอบและวิธี ไม่ได้รับรองทุกอย่างที่ทำ ควรถามว่ารายการโลหะที่ต้องการตรวจในน้ำ อยู่ในขอบข่ายที่ได้รับการรับรองหรือไม่ รายงานผลควรบอกวิธี รายงานที่ดีระบุวิธีวิเคราะห์ หน่วย และขีดจำกัดการรายงานผลของห้องปฏิบัติการ ทำให้อ่านเทียบกับเกณฑ์ได้ถูกต้อง เทียบกับเกณฑ์ให้ถูกชุด น้ำประปาที่ใช้ดื่มเทียบกับเกณฑ์ของกรมอนามัย พ.ศ. 2563ส่วนน้ำในแม่น้ำลำคลองเทียบกับมาตรฐานแหล่งน้ำผิวดิน อ่านรายละเอียดได้ที่ มาตรฐานน้ำประปา กรมอนามัย 2563
ห้องปฏิบัติการต่างจากชุดตรวจภาคสนามตรงไหน
| ห้องปฏิบัติการ (ICP-MS, AAS) | ชุดตรวจภาคสนามแบบเคมีไฟฟ้า | ชุดตรวจแบบเทียบสี | |
|---|---|---|---|
| ผลที่ได้ | ตัวเลขยืนยันผล | ตัวเลข ณ จุดเก็บน้ำ | ช่วงค่าจากการเทียบสี |
| ที่ตรวจ | ในห้องปฏิบัติการ ต้องขนส่งตัวอย่าง | ที่แหล่งน้ำ ใช้คู่กับเครื่องอ่านผล | ที่แหล่งน้ำ ไม่ต้องใช้ไฟฟ้า |
| จุดแข็ง | แม่นยำและไวที่สุด มีระบบควบคุมคุณภาพ เป็นวิธีอ้างอิง | ได้ตัวเลขเร็ว ตรวจหลายโลหะในครั้งเดียว ตรวจซ้ำได้บ่อย | ใช้ง่าย พกสะดวก ตรวจได้หลายจุด |
| ข้อจำกัด | ต้องรอผล ใช้เครื่องมือและผู้ชำนาญเฉพาะ | ต้องเตรียมตัวอย่างและปรับเทียบดี ใช้คัดกรอง | มักตรวจทีละสาร อ่านด้วยตา |
| บทบาท | ยืนยันผล รายงานทางการ | คัดกรองและเฝ้าระวัง | คัดกรองกว้าง ๆ |
M-Sense ช่วยอะไรได้
M-Sense
M-Sense
คำถามที่พบบ่อย
ICP-MS
AAS
หน่วยงานของท่านต้องการคัดกรองโลหะหนักก่อนส่งห้องปฏิบัติการ
แหล่งอ้างอิง
สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐ (US EPA). Method 200.8: Determination of Trace Elements in Waters and Wastes by Inductively Coupled Plasma-Mass Spectrometry, Revision 5.4, 1994.สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐ (US EPA). Method 200.7: Determination of Metals and Trace Elements in Water and Wastes by Inductively Coupled Plasma-Atomic Emission Spectrometry, Revision 4.4, 1994.สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐ (US EPA). Method 7000B: Flame Atomic Absorption Spectrophotometry, Revision 2, 2007.สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐ (US EPA). Method 245.1: Determination of Mercury in Water by Cold Vapor Atomic Absorption Spectrometry, Revision 3.0, 1994.องค์การอนามัยโลก. Arsenic in drinking-water: background document for development of WHO Guidelines for Drinking-water Quality.องค์การระหว่างประเทศว่าด้วยการมาตรฐาน. ISO/IEC 17025:2017 General requirements for the competence of testing and calibration laboratories.- Maneeprakorn W
และคณะ. Addressing Water Contamination and Associated Health Issues through Community-Based Interventions: A Case Study in Khon Kaen Province. International Journal of Environmental Research and Public Health, 2024. - Udawaththa N
และคณะ. Advances and opportunities in point-of-care detection of toxic metals. Analyst, 2026. กองห้องปฏิบัติการสาธารณสุข กรมอนามัย. เกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563(เอกสาร SD-RLDC-006).ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ. นวัตกรรมชุดตรวจโลหะหนักปนเปื้อนในน้ำด้วยเทคนิคเคมีไฟฟ้าแบบพกพา (M-Sense).
