บทความ
โลหะหนักในน้ำ 4 ชนิดที่ต้องเฝ้าระวัง: สารหนู ตะกั่ว แคดเมียม ปรอท
โลหะหนักในน้ำที่หน่วยงานด้านน้ำและสุขภาพเฝ้าระวังกันมาก คือ สารหนู ตะกั่ว แคดเมียม และปรอท ทั้ง 4 ชนิดอยู่ในกลุ่มโลหะหนักที่เป็นพิษตามเกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ของกรมอนามัย พ.ศ. 2563 แต่ละชนิดมาจากแหล่งต่างกัน เข้าสู่ร่างกายทางหลักต่างกัน และมีเกณฑ์ต่างกัน โลหะหนักในน้ำมองไม่เห็นและไม่มีกลิ่น จึงต้องตรวจจึงจะรู้ ส่วนผลต่อสุขภาพขึ้นกับปริมาณและระยะเวลาที่ได้รับ
โลหะหนักในน้ำ 4 ชนิดนี้สำคัญอย่างไร
เกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 แบ่งเป็น 3 ด้าน คือ ด้านกายภาพ ด้านเคมี และด้านชีวภาพ ในด้านเคมีมี โลหะหนักที่เป็นพิษ 5 ชนิด ได้แก่ ตะกั่ว โครเมียมรวม แคดเมียม สารหนู และปรอท บทความนี้อธิบาย 4 ชนิดที่ชุดตรวจ M-Sense ตรวจได้
ก่อนอ่านต่อ มีหลักคิด 2 ข้อที่ใช้กับทุกชนิด
ได้รับสาร ไม่เท่ากับเป็นโรค ผลต่อสุขภาพขึ้นกับปริมาณ ระยะเวลา รูปแบบทางเคมีของสาร และปัจจัยของแต่ละคน เช่น อายุ ภาวะโภชนาการ และการสูบบุหรี่ องค์การอนามัยโลก (World Health Organization) ระบุว่าความเสี่ยงที่ระดับต่ำ ๆ ยังมีความไม่แน่นอนสูง
น้ำไม่ใช่ทางเดียวที่ได้รับ สารหนูมาจากน้ำบาดาลที่ปนเปื้อนเป็นหลัก ตะกั่วในน้ำประปามักมาจากท่อและข้อต่อในบ้าน ส่วนแคดเมียมและปรอท คนส่วนใหญ่ได้รับจากอาหารมากกว่าน้ำดื่ม
ตารางสรุปโลหะหนัก 4 ชนิด
สารหนู
ตะกั่ว
แคดเมียม
ปรอท
ทางที่ได้รับหลัก
น้ำบาดาลที่ปนเปื้อน และอาหารที่ปลูกหรือปรุงด้วยน้ำนั้น
ท่อ ข้อต่อ และตะกั่วบัดกรีในอาคาร ฝุ่น สี
อาหาร เช่น ข้าว ผักใบ หอย เครื่องใน และบุหรี่ น้ำเป็นทางรอง
ปลาและหอย ในน้ำดื่มเป็นปรอทอนินทรีย์
ผลเมื่อได้รับสูงต่อเนื่องนาน
ผิวหนังเปลี่ยนสีและหนาแข็ง เพิ่มความเสี่ยงมะเร็งบางชนิด
กระทบสมองและสติปัญญาเด็ก ความดันโลหิต ไต
ไตเสื่อม กระดูกเปราะ
ไต ระบบประสาท
กลุ่มที่ควรดูแลเป็นพิเศษ
ทารกในครรภ์ ทารก เด็กเล็ก
เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์
ผู้สูบบุหรี่ ผู้สูงอายุ
ทารกในครรภ์ เด็กเล็ก หญิงตั้งครรภ์
IARC
กลุ่ม 1
สารประกอบอนินทรีย์ กลุ่ม 2A
กลุ่ม 1
เมทิลเมอร์คิวรี กลุ่ม 2B · ปรอทโลหะและอนินทรีย์ กลุ่ม 3
เกณฑ์น้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย 2563
ไม่เกิน 0.01 มก./ลิตร
ไม่เกิน 0.01 มก./ลิตร
ไม่เกิน 0.003 มก./ลิตร
ไม่เกิน 0.001 มก./ลิตร
ต้มแล้วหายไหม
ไม่หาย
ไม่หาย
ไม่หาย
ไม่หาย
IARC คืออะไร องค์การวิจัยมะเร็งนานาชาติ (International Agency for Research on Cancer) เป็นหน่วยงานในองค์การอนามัยโลก จัดกลุ่มสารตามน้ำหนักหลักฐานว่าก่อมะเร็งหรือไม่ กลุ่ม 1 คือก่อมะเร็งในคน กลุ่ม 2A คือน่าจะก่อมะเร็งในคน กลุ่ม 2B คืออาจก่อมะเร็งในคน และกลุ่ม 3 คือจัดกลุ่มไม่ได้เพราะหลักฐานไม่พอ การจัดกลุ่มบอกความหนักแน่นของหลักฐาน ไม่ได้บอกว่าสารนั้นแรงแค่ไหน หรือได้รับเท่าไรจึงเป็นอันตราย
1. สารหนู (Arsenic)
มาจากไหน สารหนูมีอยู่ทั่วไปในเปลือกโลก น้ำบาดาลอาจมีสารหนูสูงในพื้นที่ที่มีแหล่งแร่ซัลไฟด์ หรือตะกอนที่มาจากหินภูเขาไฟ กิจกรรมของมนุษย์ที่เกี่ยวข้อง เช่น เหมืองแร่ การถลุงแร่ และการเผาถ่านหิน องค์การอนามัยโลกระบุว่าน้ำบาดาลที่ปนเปื้อนเป็นภัยด้านสาธารณสุขจากสารหนูที่ใหญ่ที่สุด
ผลต่อสุขภาพ การดื่มน้ำที่มีสารหนูสูงต่อเนื่องเป็นเวลานาน ทำให้สีผิวเปลี่ยนเป็นจุดคล้ำและผิวหนังหนาแข็งที่ฝ่ามือฝ่าเท้า ซึ่งมักพบหลังได้รับต่อเนื่องราว 5 ปี และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งผิวหนัง กระเพาะปัสสาวะ ปอด และไต
เกณฑ์ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 และองค์การอนามัยโลกใช้ค่าเดียวกันคือ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร องค์การอนามัยโลกเรียกค่านี้ว่า "ค่าชั่วคราว" เพราะกำหนดตามความยากในการกำจัดและขีดจำกัดของการตรวจวัด และแนะนำให้รักษาระดับให้ต่ำที่สุดเท่าที่ทำได้
อ่านเรื่องสารหนูแบบละเอียดได้ใน สารหนูคืออะไร
2. ตะกั่ว (Lead)
มาจากไหน ตะกั่วในน้ำประปา แทบไม่ได้มาจากธรรมชาติ ส่วนใหญ่ละลายออกจากท่อ ตะกั่วบัดกรี ข้อต่อ หรืออุปกรณ์โลหะผสมที่มีตะกั่วในบ้านหรือท่อที่ต่อเข้าบ้าน ตะกั่วละลายได้มากขึ้นเมื่อน้ำอ่อนและเป็นกรด เมื่อน้ำค้างในท่อนาน และเมื่อเป็นน้ำอุ่น น้ำดื่มทั่วไปมีตะกั่วต่ำกว่า 5 ไมโครกรัมต่อลิตร แต่ในอาคารที่มีท่อหรือข้อต่อตะกั่ว เคยวัดได้เกิน 100 ไมโครกรัมต่อลิตร การตรวจตะกั่วจึงควรเก็บตัวอย่าง "ที่ก๊อก" ไม่ใช่เฉพาะที่แหล่งน้ำ
แหล่งตะกั่วอื่นนอกจากน้ำ เช่น เหมืองแร่ การถลุงและรีไซเคิลแบตเตอรี่ สีทาบ้าน เครื่องเคลือบดินเผา ฝุ่น และดิน
ผลต่อสุขภาพ ในเด็ก ตะกั่วกระทบพัฒนาการของสมอง ทำให้ระดับสติปัญญา สมาธิ และผลการเรียนลดลง ในผู้ใหญ่ เพิ่มความเสี่ยงความดันโลหิตสูง โรคหัวใจและหลอดเลือด และไตเสื่อมในระยะยาว ในหญิงตั้งครรภ์ ตะกั่วที่สะสมในกระดูกออกมาในเลือดได้ ทำให้ทารกเติบโตช้าและคลอดก่อนกำหนด
เด็กเล็กดูดซึมตะกั่วจากสิ่งที่กลืนเข้าไปได้ 4–5 เท่าของผู้ใหญ่ องค์การอนามัยโลกระบุว่า ยังไม่พบระดับการได้รับตะกั่วที่รู้ว่าไม่มีผลเสีย
เกณฑ์ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 และองค์การอนามัยโลกใช้ 0.01 มิลลิกรัมต่อลิตร เป็นค่าชั่วคราวเช่นเดียวกับสารหนู องค์การอนามัยโลกแนะนำไม่ให้ติดตั้งท่อหรือตะกั่วบัดกรีใหม่ และให้ใช้ข้อต่อที่มีตะกั่วต่ำ
ในบ้านทำอะไรได้ หน่วยงานด้านสิ่งแวดล้อมของสหรัฐอเมริกาแนะนำให้ใช้น้ำเย็นจากก๊อกสำหรับดื่ม ทำอาหาร และชงนมทารก และปล่อยน้ำทิ้งสักครู่เมื่อน้ำค้างท่อนาน ส่วนการต้มไม่ลดตะกั่ว
3. แคดเมียม (Cadmium)
มาจากไหน สำหรับคนทั่วไป อาหารเป็นแหล่งหลัก ผู้ใหญ่ได้รับแคดเมียมวันละราว 10–35 ไมโครกรัม และการสูบบุหรี่เป็นแหล่งเพิ่มที่สำคัญ อาหารที่อาจมีแคดเมียม เช่น ผักใบ ธัญพืช ถั่ว หอย และเครื่องในสัตว์ ในน้ำดื่มมักมีแคดเมียมต่ำกว่า 1 ไมโครกรัมต่อลิตร แคดเมียมอาจปนลงน้ำจากสิ่งเจือปนในสังกะสีที่เคลือบท่อเหล็กอาบสังกะสี ตะกั่วบัดกรี และข้อต่อโลหะบางชนิด และปนในสิ่งแวดล้อมจากน้ำทิ้งอุตสาหกรรม ปุ๋ย และมลพิษทางอากาศ
ผลต่อสุขภาพ ไตเป็นอวัยวะหลักที่ได้รับผล แคดเมียมสะสมที่ไตและอยู่ในร่างกายได้นานมาก ครึ่งชีวิตในร่างกายอยู่ที่ 10–35 ปี การได้รับซ้ำ ๆ ทำให้ไตเสื่อม และเกี่ยวข้องกับกระดูกเปราะบาง
IARC จัดแคดเมียมและสารประกอบแคดเมียมไว้ในกลุ่ม 1 ตามเอกสาร IARC เล่ม 100C (ปี 2555) เอกสารแนวทางคุณภาพน้ำดื่มขององค์การอนามัยโลกบางฉบับยังเขียนว่าแคดเมียมอยู่กลุ่ม 2A ซึ่งเป็นข้อมูลก่อนการทบทวนครั้งนั้น องค์การอนามัยโลกระบุด้วยว่าหลักฐานการก่อมะเร็งมาจากการหายใจ ไม่มีหลักฐานจากการกิน
เกณฑ์ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 และองค์การอนามัยโลกใช้ 0.003 มิลลิกรัมต่อลิตร องค์การอนามัยโลกคิดค่านี้จากร้อยละ 10 ของปริมาณที่ยอมรับได้ เพราะคนได้รับแคดเมียมจากอาหารมากอยู่แล้ว
4. ปรอท (Mercury)
มาจากไหน ปรอทมี 3 รูปแบบหลัก คือ ปรอทโลหะ (ไอปรอท) ปรอทอนินทรีย์ และปรอทอินทรีย์ เช่น เมทิลเมอร์คิวรี (methylmercury) สำหรับคนทั่วไป ปลาและหอยเป็นแหล่งหลัก ส่วนในน้ำดื่มที่ไม่ปนเปื้อน ปรอทแทบทั้งหมดเป็นปรอทอนินทรีย์ จึงไม่น่าได้รับเมทิลเมอร์คิวรีจากน้ำดื่มโดยตรง ในน้ำผิวดินและน้ำบาดาลปกติมีปรอทต่ำกว่า 0.5 ไมโครกรัมต่อลิตร แต่แหล่งแร่ในพื้นที่อาจทำให้น้ำบาดาลมีปรอทสูงขึ้นได้ แหล่งอื่น เช่น การหายใจเอาไอปรอทจากการทำงาน การเผาถ่านหิน และผลิตภัณฑ์ที่มีปรอทแตก
ผลต่อสุขภาพ ปรอทมีผลต่อระบบประสาท ไต ระบบย่อยอาหาร ภูมิคุ้มกัน ผิวหนัง และตา ปรอทอนินทรีย์ซึ่งเป็นรูปแบบที่พบในน้ำดื่มมีผลหลักที่ไต กลุ่มที่ควรดูแลเป็นพิเศษคือทารกในครรภ์ เด็กเล็ก และหญิงตั้งครรภ์ โดยเฉพาะกับเมทิลเมอร์คิวรีจากปลา
เกณฑ์ ทำไมไทยกับองค์การอนามัยโลกไม่เท่ากัน กรมอนามัย พ.ศ. 2563 กำหนดปรอทไม่เกิน 0.001 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่วนองค์การอนามัยโลกใช้ 0.006 มิลลิกรัมต่อลิตร ตัวเลขต่างกันเพราะวัดคนละอย่าง ค่าของกรมอนามัยเป็นค่าปรอททั้งหมด ส่วนค่าขององค์การอนามัยโลกใช้กับปรอทอนินทรีย์เท่านั้น เกณฑ์ไทยจึงเข้มกว่าในกรณีนี้
เกณฑ์มีหลายชุด ใช้กับน้ำคนละแบบ
ค่าที่ใช้ตัดสินขึ้นกับว่าน้ำนั้นเป็นน้ำแบบไหน น้ำที่จะดื่มให้เทียบกับเกณฑ์น้ำประปาดื่มได้ ไม่ใช่มาตรฐานแหล่งน้ำผิวดิน
สาร (มก./ลิตร)
น้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563
แหล่งน้ำผิวดิน ประกาศคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2537)
องค์การอนามัยโลก (แนวทางน้ำดื่ม พิมพ์ปี 2565)
สารหนู
ไม่เกิน 0.01
ไม่เกิน 0.01
0.01 (ค่าชั่วคราว)
ตะกั่ว
ไม่เกิน 0.01
ไม่เกิน 0.05
0.01 (ค่าชั่วคราว)
แคดเมียม
ไม่เกิน 0.003
ไม่เกิน 0.005 (น้ำที่ความกระด้างไม่เกิน 100 มก./ลิตร) · ไม่เกิน 0.05 (น้ำที่ความกระด้างเกิน 100 มก./ลิตร)
0.003
ปรอท
ไม่เกิน 0.001
ไม่เกิน 0.002
0.006 (ปรอทอนินทรีย์)
ค่าในแหล่งน้ำผิวดินใช้ประเมินแหล่งน้ำดิบ ไม่ได้หมายความว่าน้ำนั้นดื่มได้ เทียบเป็นหน่วยที่เครื่องตรวจมักใช้ได้ดังนี้ สารหนู 0.01 = 10 ppb · ตะกั่ว 0.01 = 10 ppb · แคดเมียม 0.003 = 3 ppb · ปรอท 0.001 = 1 ppb ดูวิธีแปลงหน่วยได้ใน ppm กับ ppb คืออะไร
ข้อผิดพลาดที่พบบ่อยคืออ่านผล "10" ในหน่วย ppb แล้วไปเทียบกับเกณฑ์ "0.01" ในหน่วยมิลลิกรัมต่อลิตร จนคิดว่าเกินเกณฑ์ 1,000 เท่า ทั้งที่สองค่านี้เท่ากัน
ต่ำกว่าเกณฑ์ กับ เกินเกณฑ์ หมายถึงอะไร
ผ่านเกณฑ์ หมายถึงผลตรวจเท่ากับหรือต่ำกว่าค่าที่กำหนด แต่สำหรับสารหนูและตะกั่ว เกณฑ์เป็นค่าชั่วคราว จึงควรรักษาระดับให้ต่ำที่สุดเท่าที่ทำได้
เกินเกณฑ์ ควรหยุดใช้น้ำนั้นดื่มไว้ก่อนและตรวจยืนยัน การเกินเล็กน้อยในช่วงสั้น ๆ ไม่จำเป็นต้องหมายถึงความเสี่ยงที่เพิ่มขึ้นทันที เพราะเกณฑ์ส่วนใหญ่คิดจากการดื่มต่อเนื่องตลอดชีวิต แต่ทุกครั้งที่เกินควรสอบสวนหาสาเหตุ
โลหะหนักในน้ำ บริบทของประเทศไทย
งานศึกษาในไทยช่วยให้เห็นว่าโลหะแต่ละชนิดเข้าสู่ร่างกายต่างทางกัน
ร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช เป็นพื้นที่ที่มีงานศึกษาเรื่องสารหนูมากที่สุดในไทย มีรายงานโรคผิวหนังจากสารหนูครั้งแรกในปี 2530 บทเรียนสำคัญคือการเปลี่ยนไปใช้แหล่งน้ำดื่มที่ปลอดภัย เช่น น้ำฝนและน้ำประปา เป็นมาตรการหลัก
แม่สอด จังหวัดตาก มีการศึกษาแคดเมียมในพื้นที่ปลูกข้าว ทางหลักที่คนได้รับคือข้าว ส่วนน้ำดื่มเป็นปัจจัยร่วม ตรงกับข้อมูลขององค์การอนามัยโลกที่ว่าแคดเมียมมาจากอาหารเป็นหลัก
ลุ่มน้ำกก จังหวัดเชียงราย กรมควบคุมมลพิษเก็บตัวอย่างน้ำเป็นระยะตั้งแต่ปี 2568 และรายงานผลเทียบกับมาตรฐานแหล่งน้ำผิวดิน หลายหน่วยงานทำงานในพื้นที่ร่วมกัน ข้อมูลถึงวันที่ 17 พ.ย. 2569 กระทรวงสาธารณสุขระบุว่ายังไม่มีรายงานผู้ป่วยพิษเฉียบพลัน และอยู่ในระยะเฝ้าระวัง
งานวิจัยในไทยส่วนใหญ่ศึกษาจากบ่อหรือพื้นที่จำนวนจำกัด จึงใช้อธิบายภาพรวมของทั้งจังหวัดไม่ได้ และผลตรวจน้ำจุดเดียวบอกไม่ได้ว่าโลหะหนักมาจากไหน การหาต้นทางต้องสอบสวนในพื้นที่
ต้มน้ำ ช่วยกำจัดโลหะหนักได้ไหม
ไม่ได้ การต้มน้ำฆ่าเชื้อโรคได้ แต่ไม่กำจัดสารหนู ตะกั่ว และโลหะหนักอื่น และถ้าต้มนานจนน้ำระเหยไปมาก ความเข้มข้นอาจสูงขึ้น การเติมคลอรีนก็ไม่กำจัดสารหนู ข้อนี้มีทั้งกระทรวงสาธารณสุขไทยและหน่วยงานต่างประเทศยืนยัน
ถ้าจะบำบัดน้ำ ต้องเลือกวิธีที่ได้ผลกับสารนั้นจริง เช่น ระบบรีเวิร์สออสโมซิส (reverse osmosis) การแลกเปลี่ยนไอออน (ion exchange) การกลั่น หรือตัวกรองที่รับรองว่ากำจัดสารนั้นได้ และควรตรวจน้ำซ้ำหลังติดตั้งเพื่อยืนยันว่าได้ผล
ถ้าสงสัยว่าน้ำมีโลหะหนัก ควรทำอะไร
ตรวจน้ำ เลือกจุดเก็บให้ตรงกับสาร เช่น ตะกั่วควรเก็บที่ก๊อก
ถ้าผลเกินเกณฑ์ หยุดใช้น้ำนั้นดื่มและหุงต้มไว้ก่อน ใช้น้ำจากแหล่งที่ตรวจแล้ว
ตรวจยืนยันกับห้องปฏิบัติการ ผลจากชุดตรวจภาคสนามเป็นผลคัดกรอง
แจ้งผู้ดูแลระบบน้ำ เช่น การประปาในพื้นที่ หรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ดูแลประปาหมู่บ้าน
ปรึกษาหน่วยบริการสาธารณสุข ถ้าดื่มน้ำนั้นมานานหรือมีอาการผิดปกติ ให้ไปโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหรือโรงพยาบาลใกล้บ้าน แพทย์จะประเมินว่าควรตรวจอะไรเพิ่ม
ลำดับนี้สรุปจากคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุขไทยและหน่วยงานต่างประเทศ
M-Sense ช่วยอะไรได้
M-Sense เป็นชุดตรวจโลหะหนักปนเปื้อนในน้ำแบบพกพาด้วยเทคนิคเคมีไฟฟ้า (electrochemical sensing) พัฒนาโดยศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ตรวจได้ทั้ง 4 ชนิดในบทความนี้ คือ สารหนู ตะกั่ว แคดเมียม และปรอท ใช้เวลาประมาณ 5 นาที รายงานผลเป็นตัวเลขระดับ ppb ถึง ppm ด้วยเครื่องอ่านผลแบบพกพา ใช้ได้กับน้ำผิวดิน น้ำบาดาล และน้ำอุปโภคบริโภคในชุมชน
M-Sense ผ่านการทดสอบภาคสนามร่วมกับสำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 1 (เชียงใหม่) ในพื้นที่ลุ่มน้ำกก เทียบกับวิธีมาตรฐานในห้องปฏิบัติการ ผลสอดคล้องกัน และส่งมอบให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงรายเมื่อ 15 พ.ย. 2569 M-Sense ใช้คัดกรองและเฝ้าระวัง ช่วยให้เจ้าหน้าที่รู้ว่าจุดใดควรส่งตรวจยืนยัน ส่วนการยืนยันผลอย่างเป็นทางการยังใช้ห้องปฏิบัติการ ดูเพิ่มที่ ตรวจอะไรได้ และเกณฑ์ และ M-Sense ทำงานอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
โลหะหนักในน้ำที่ต้องเฝ้าระวังมีอะไรบ้าง
เกณฑ์น้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 กำหนดโลหะหนักที่เป็นพิษไว้ 5 ชนิด คือ ตะกั่ว โครเมียมรวม แคดเมียม สารหนู และปรอท ชุดตรวจ M-Sense ตรวจได้ 4 ชนิด คือ สารหนู ตะกั่ว แคดเมียม และปรอท
น้ำใส ไม่มีกลิ่น แปลว่าไม่มีโลหะหนักใช่ไหม
ไม่ใช่ การดูด้วยตาบอกได้แค่ด้านกายภาพ โลหะหนักในน้ำมองไม่เห็นและไม่มีกลิ่น ต้องตรวจจึงจะรู้
ตะกั่วในน้ำประปามาจากไหน
ส่วนใหญ่มาจากท่อ ข้อต่อ และตะกั่วบัดกรีในบ้านหรือท่อที่ต่อเข้าบ้าน ไม่ใช่จากแหล่งน้ำธรรมชาติ จึงควรตรวจตัวอย่างที่ก๊อก
ทำไมเกณฑ์ปรอทของไทยต่ำกว่าองค์การอนามัยโลก
เพราะวัดคนละอย่าง กรมอนามัยกำหนดปรอททั้งหมดไม่เกิน 0.001 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่วนองค์การอนามัยโลกกำหนด 0.006 มิลลิกรัมต่อลิตรสำหรับปรอทอนินทรีย์เท่านั้น
ต้มน้ำแล้วโลหะหนักหายไหม
ไม่หาย การต้มฆ่าเชื้อโรคได้ แต่ไม่กำจัดโลหะหนัก ถ้าต้มจนน้ำระเหยไปมาก ความเข้มข้นอาจสูงขึ้น
เคยดื่มน้ำที่ผลตรวจเกินเกณฑ์ ต้องตรวจร่างกายไหม
ให้ปรึกษาโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหรือโรงพยาบาลใกล้บ้าน แพทย์จะประเมินจากปริมาณและระยะเวลาที่ได้รับว่าควรตรวจอะไร ผลตรวจในร่างกายบอกการได้รับ แต่ทำนายไม่ได้ว่าจะเกิดโรคหรือไม่
อยากรู้ว่าน้ำในพื้นที่ควรตรวจโลหะหนักชนิดไหน
ถามนาโนเทค · ตรวจอะไรได้ และเกณฑ์ · สำหรับหน่วยงาน · สารหนูคืออะไร
แหล่งอ้างอิง
องค์การอนามัยโลก. Guidelines for drinking-water quality, 4th edition incorporating the first and second addenda, 2022 และเอกสารข้อมูลสารเคมีฉบับ 2022 เรื่อง Arsenic, Lead, Cadmium และ Mercury in drinking-water.
องค์การอนามัยโลก. Arsenic (fact sheet), 7 ธันวาคม 2565.
องค์การอนามัยโลก. Lead poisoning and health (fact sheet), 2569.
องค์การอนามัยโลก. Mercury and health (fact sheet), 24 ตุลาคม 2567.
International Agency for Research on Cancer. IARC Monographs Volume 100C: Arsenic, Metals, Fibres, and Dusts, 2012.
International Agency for Research on Cancer. IARC Monographs Volume 58: Beryllium, Cadmium, Mercury, and Exposures in the Glass Manufacturing Industry, 1993.
Agency for Toxic Substances and Disease Registry (สหรัฐอเมริกา). ToxFAQs: Cadmium และ ToxFAQs: Lead.
United States Environmental Protection Agency. Lead Poisoning and Your Children, 2024.
Centers for Disease Control and Prevention (สหรัฐอเมริกา). เอกสารสารหนูในน้ำบ่อส่วนตัว (ฉบับเก็บถาวร).
Minnesota Department of Health. Arsenic in well water.
National Health and Medical Research Council (ออสเตรเลีย). Australian Drinking Water Guidelines, 9.12 Assessing the significance of short-term exceedances.
กองห้องปฏิบัติการสาธารณสุข กรมอนามัย. เกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 (SD-RLDC-006).
ประกาศคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ ฉบับที่ 8 (พ.ศ. 2537) เรื่อง กำหนดมาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน.
กรมอนามัย. ข่าวคุณภาพน้ำประปาและคำแนะนำการดูแลระบบน้ำในบ้าน, 11 เมษายน 2568.
สนุกดอทคอม เช็กข่าวชัวร์. การต้มน้ำประปา ช่วยกำจัดสิ่งปนเปื้อน โลหะหนัก-สารตะกั่ว ได้หรือไม่ (อ้างข้อมูลกรมอนามัย), 6 พฤษภาคม 2569.
เอชโฟกัส. ข่าวคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุขเรื่องน้ำปนเปื้อนสารหนู, 11 และ 17 พฤศจิกายน 2569.
ไทยพีบีเอส. แนะใช้ชุดทดสอบสารหนูภาคสนาม เช็กคุณภาพน้ำ, 8 เมษายน 2568.
Garelick H, et al. Arsenic pollution sources. Reviews of Environmental Contamination and Toxicology, 2008.
Jones H, et al. Case reports: arsenic pollution in Thailand, Bangladesh, and Hungary. Reviews of Environmental Contamination and Toxicology, 2008.
Chongsuvivatwong V, et al. Follow up of water use in a tin mining area affected with arsenic poisoning. Southeast Asian Journal of Tropical Medicine and Public Health, 2000.
Honda R, et al. Cadmium induced renal dysfunction among residents of rice farming area downstream from a zinc-mineralized belt in Thailand. Toxicology Letters, 2010.
ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ. นวัตกรรมชุดตรวจโลหะหนักปนเปื้อนในน้ำด้วยเทคนิคเคมีไฟฟ้าแบบพกพา (M-Sense).
กรุงเทพธุรกิจ. ข่าวส่งมอบ M-Sense ให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเชียงราย, 15 พฤศจิกายน 2569.