บทความ
น้ำประปาดื่มได้ไหม ดูจากอะไร และต้มน้ำช่วยอะไรได้บ้าง
น้ำประปาดื่มได้ไหม คำตอบคือ ดื่มได้ ถ้าน้ำนั้นผ่านเกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 และถังพักน้ำกับท่อในบ้านได้รับการดูแล แต่น้ำประปาไม่ได้ผ่านเกณฑ์ทุกแห่ง และการรับรองดูที่ระบบผลิตและส่งน้ำ ไม่ได้ดูถึงก๊อกในบ้าน ส่วนการต้มน้ำฆ่าเชื้อโรคได้ แต่ไม่กำจัดสารหนูและโลหะหนัก บทความนี้อธิบายว่าควรดูจากอะไร และแต่ละวิธีในบ้านช่วยอะไรได้จริง
น้ำประปาแบบไหนเรียกว่า "ดื่มได้"
"น้ำประปาดื่มได้" คือ น้ำประปาที่ผ่านเกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 ครบทั้ง 3 ด้าน
ด้านกายภาพ เช่น ความขุ่นไม่เกิน 5 เอ็นทียู (NTU หน่วยวัดความขุ่น) สีไม่เกิน 15 หน่วยแพลตตินัม-โคบอลต์ ความเป็นกรด-ด่าง 6.5–8.5
ด้านเคมี เช่น ของแข็งละลายน้ำ เหล็ก แมงกานีส ฟลูออไรด์ และโลหะหนักที่เป็นพิษ 5 ชนิด ได้แก่ ตะกั่ว โครเมียมรวม แคดเมียม สารหนู และปรอท
ด้านเชื้อโรค ต้องไม่พบเชื้อโคลิฟอร์มและอี. โคไล
กรมอนามัยระบุว่าน้ำประปาที่ผลิตและควบคุมตามเกณฑ์นี้ ใช้ดื่ม ปรุงอาหาร ล้างภาชนะ และล้างวัตถุดิบได้อย่างปลอดภัย อ่านรายละเอียดค่าแต่ละรายการได้ในบทความ มาตรฐานน้ำประปา กรมอนามัย 2563 อ่านอย่างไร
โครงการน้ำประปาดื่มได้ รับรองอะไร
กรมอนามัยเป็นหน่วยรับรอง และตรวจสอบคุณภาพน้ำประปาว่าเหมาะต่อการบริโภคหรือไม่ ข้อมูลที่เผยแพร่แล้วมีดังนี้
ผู้ผลิตน้ำ
ข้อมูลการรับรองที่เผยแพร่
ถ้าอยากรู้ว่าพื้นที่ของคุณผ่านหรือยัง
การประปาส่วนภูมิภาค
ทำโครงการกับกรมอนามัยมาตั้งแต่ปี 2543 ถึงวันที่ 6 กันยายน 2567 ประกาศพื้นที่น้ำประปาดื่มได้แล้ว 256 พื้นที่ ใน 224 สาขา
ถามสาขาในพื้นที่ หรือดูรายงานคุณภาพน้ำประจำปีของสาขา สายด่วน 1662
การประปานครหลวง
25 กรกฎาคม 2568 กรมอนามัยมอบเกียรติบัตรรับรองพื้นที่บริการเป็นพื้นที่น้ำประปาดื่มได้ การประปานครหลวงระบุว่าเก็บตัวอย่างปีละกว่า 3,000 จุด มากกว่า 7,000 ตัวอย่าง
ติดต่อการประปานครหลวง
ประปาหมู่บ้าน (องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นดูแล)
กรมอนามัยตรวจคุณภาพน้ำประปาหมู่บ้านเป็นประจำทุกปี ผลขึ้นกับแต่ละแห่ง
ถามองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นหรือผู้ดูแลประปาหมู่บ้านว่าผลตรวจล่าสุดเป็นอย่างไร
ข้อที่หลายคนเข้าใจผิด: การรับรองน้ำประปาดื่มได้ใช้กับน้ำที่ส่งมาจากระบบ คุณภาพน้ำที่ก๊อกในบ้านยังขึ้นกับถังพักน้ำ ท่อ และเครื่องกรองในบ้าน น้ำประปาจากพื้นที่ที่ได้รับรองจึงดื่มได้ เมื่อถังพักน้ำและท่อในบ้านได้รับการดูแลด้วย
ดูอย่างไรว่าน้ำประปาที่บ้านดื่มได้
ข้อ
ดูอะไร
ทำไม
1
ผู้ผลิตน้ำเป็นใคร และพื้นที่ได้รับประกาศเป็นพื้นที่น้ำประปาดื่มได้หรือยัง
เป็นข้อมูลที่ตรวจโดยห้องปฏิบัติการตามเกณฑ์ครบทุกด้าน
2
น้ำที่ก๊อกใส ไม่มีสี กลิ่น หรือตะกอนผิดปกติ
ดูด้วยตาได้แค่ด้านกายภาพ สารหนูและโลหะหนักต้องตรวจจึงจะรู้
3
ถังพักน้ำและท่อในบ้านได้รับการดูแล
กรมอนามัยแนะนำให้ล้างถังพักน้ำทุก 6 เดือน และดูแลท่อในบ้านให้อยู่ในสภาพดี กันสนิมและสิ่งสกปรก
4
ถ้ายังสงสัย ตรวจน้ำที่ก๊อก
โดยเฉพาะตะกั่ว องค์การอนามัยโลกระบุว่าต้องวัดที่ก๊อก เพราะตะกั่วมักละลายจากท่อและข้อต่อในอาคาร
กลิ่นคลอรีน แปลว่าอะไร
น้ำประปามีคลอรีนคงเหลือไว้ฆ่าเชื้อโรคที่อาจปนเข้ามาในท่อระหว่างทาง กรมอนามัยอธิบายว่ากลิ่นคลอรีนอ่อน ๆ แสดงว่าน้ำผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว ถ้าไม่ชอบกลิ่น ให้พักน้ำในภาชนะราว 30 นาที หรือกรองด้วยถ่านกัมมันต์
น้ำประปาขุ่น มีสี หรือมีกลิ่นผิดปกติ
ความขุ่นเป็นหนึ่งในรายการของเกณฑ์น้ำประปาดื่มได้ (ไม่เกิน 5 เอ็นทียู) ถ้าน้ำที่ก๊อกขุ่น มีสี มีกลิ่น หรือมีตะกอนผิดปกติ กรมอนามัยแนะนำให้แจ้งหน่วยงานผู้ผลิตน้ำประปา ช่องทางที่ใช้ได้ เช่น สายด่วนกรมอนามัย 1478 สายด่วนการประปาส่วนภูมิภาค 1662 หรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ดูแลประปาหมู่บ้าน การแจ้งช่วยให้ผู้ผลิตน้ำหาสาเหตุในระบบได้ ซึ่งการจัดการน้ำในบ้านแต่ละหลังทำแทนไม่ได้
ต้มน้ำช่วยอะไรได้บ้าง
การต้มน้ำ ฆ่าเชื้อโรคได้ แต่ ไม่กำจัดสารหนูและโลหะหนัก ข้อนี้มีทั้งกระทรวงสาธารณสุขไทยและหน่วยงานในสหรัฐฯ ระบุไว้ตรงกัน
11 พฤศจิกายน 2569 กระทรวงสาธารณสุข กรมอนามัย และกรมการแพทย์ แนะนำประชาชนในพื้นที่เสี่ยงว่า การต้มหรือเติมคลอรีนไม่กำจัดสารหนู
17 พฤศจิกายน 2569 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขระบุว่า การต้มไม่ทำให้โลหะหนักหายไป
เอกสารของศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) และสถาบันวิทยาศาสตร์สุขภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติสหรัฐฯ ระบุว่าการต้มไม่กำจัดสารหนู และถ้าต้มจนน้ำระเหยไปมาก ความเข้มข้นอาจสูงขึ้น หน่วยงานด้านน้ำดื่มของรัฐเพนซิลเวเนียซึ่งอ้างกฎของสำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ (EPA) ระบุไปในทางเดียวกัน
สำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ ระบุว่าการต้มไม่ลดตะกั่ว
วิธีในบ้าน
จัดการเชื้อโรค
กำจัดสารหนูและโลหะหนัก
ต้มน้ำ
ได้
ไม่ได้ และถ้าต้มนานจนน้ำระเหยมาก ความเข้มข้นอาจสูงขึ้น
เติมคลอรีน
ได้ (คือหลักการฆ่าเชื้อของน้ำประปา)
ไม่ได้
เครื่องกรองที่มีหลอดยูวี (UV แสงอัลตราไวโอเลต)
ได้
ไม่ได้
พักน้ำ 30 นาที หรือกรองด้วยถ่านกัมมันต์
ใช้ลดกลิ่นคลอรีนตามคำแนะนำของกรมอนามัย
ไม่ได้อยู่ในคำแนะนำเรื่องนี้
รีเวิร์สออสโมซิส (RO) การแลกเปลี่ยนไอออน การกลั่น ตัวกรองที่รับรองว่ากำจัดสารนั้นได้
—
เป็นวิธีที่หน่วยงานต่าง ๆ อ้างถึง ต้องตรวจน้ำซ้ำหลังติดตั้ง เพื่อยืนยันว่าได้ผล
ข่าวสุขภาพยังระบุว่าเครื่องกรองน้ำในบ้านทั่วไปอาจลดสารหนูได้ไม่ถึงระดับปลอดภัย การเลือกวิธีบำบัดจึงควรเริ่มจากรู้ก่อนว่าน้ำมีสารอะไร เท่าไร
เมื่อไรควรต้มน้ำประปา
กรมอนามัยแนะนำว่า ถ้าไม่มั่นใจความสะอาด ให้ต้มน้ำ หรือกรองด้วยเครื่องกรองที่มีระบบฆ่าเชื้อ เช่น หลอดยูวี โดยเฉพาะสำหรับเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ และผู้มีภูมิคุ้มกันต่ำ การต้มจึงเหมาะกับความกังวลเรื่องเชื้อโรค ไม่ใช่เรื่องโลหะหนัก
ลดโอกาสได้รับตะกั่วจากท่อในบ้าน
ใช้น้ำเย็นจากก๊อกสำหรับดื่ม ทำอาหาร และชงนมทารก (คำแนะนำของสำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ)
เปิดน้ำทิ้ง 1–2 นาทีก่อนใช้ เมื่อน้ำค้างท่อนาน (เช็กข่าวชัวร์ อ้างข้อมูลกรมอนามัย)
เปลี่ยนไส้กรองตามกำหนด และเปลี่ยนท่อหรือก๊อกที่เก่ามาก
น้ำประปาหมู่บ้านดื่มได้ไหม
ขึ้นกับผลตรวจของประปาหมู่บ้านแต่ละแห่ง ประปาหมู่บ้านทั่วประเทศมีประมาณ 70,000 แห่ง เป็นทรัพย์สินขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น (อปท. ได้แก่ เทศบาลและองค์การบริหารส่วนตำบล) ตามระเบียบกระทรวงมหาดไทย ว่าด้วยการบริหารกิจการและการบำรุงรักษาระบบประปาหมู่บ้าน พ.ศ. 2548 คุณภาพน้ำจึงต่างกันไปตามแหล่งน้ำดิบ สภาพระบบ และการดูแล
รายงานประปาหมู่บ้านของกรมอนามัย ปีงบประมาณ 2568 ระบุว่ารายการที่พบไม่ผ่านเกณฑ์บ่อย เรียงจากมากไปน้อย คือ เชื้อโคลิฟอร์ม อี. โคไล ของแข็งละลายน้ำ เหล็ก และความขุ่น ส่วนสารหนูพบในบางพื้นที่
แปลว่า ต้องดูผลตรวจของแต่ละแห่ง และเรื่องที่พบบ่อยที่สุดคือเชื้อโรค ซึ่งดูแลได้ด้วยระบบฆ่าเชื้อที่ทำงานสม่ำเสมอ
เมื่อ 17 พฤศจิกายน 2569 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุขแนะนำให้ประปาหมู่บ้านตรวจคุณภาพน้ำบ่อย ๆ ร่วมกับ อปท. ในพื้นที่ที่หน่วยงานประกาศเฝ้าระวังสารหนู ให้ใช้น้ำจากแหล่งที่ตรวจคุณภาพแล้ว และทำตามคำแนะนำของหน่วยงานในพื้นที่
ทำไมการเห็นผลตรวจจึงสำคัญ
งานวิจัยที่อำเภอร่อนพิบูลย์ จังหวัดนครศรีธรรมราช ช่วงปี 2537–2540 พบว่า แม้ชุมชนมีน้ำประปาแล้ว ครัวเรือนที่ใช้น้ำประปาดื่มยังมีเพียงร้อยละ 3.6 ตัวอย่างนี้ชี้ว่า การมีประปาอย่างเดียวยังไม่พอ ชาวบ้านต้องมั่นใจในคุณภาพด้วย และความมั่นใจเริ่มจากการตรวจน้ำให้เห็นผล
ถ้าผลตรวจน้ำเกินเกณฑ์ ควรทำอะไร
หยุดใช้น้ำนั้นดื่มและหุงต้มไว้ก่อน ใช้น้ำจากแหล่งที่ตรวจแล้ว เช่น น้ำประปาที่ผ่านเกณฑ์ หรือน้ำบรรจุขวดที่มีเครื่องหมายสำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา (อย.)
ส่งตัวอย่างให้ห้องปฏิบัติการตรวจยืนยัน เพราะผลจากชุดตรวจภาคสนามเป็นผลคัดกรอง
แจ้งผู้ผลิตน้ำ หรือ อปท. ที่ดูแลประปาหมู่บ้าน
ถ้าดื่มน้ำนั้นมานาน หรือมีอาการผิดปกติ ให้ปรึกษาโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล หรือโรงพยาบาลใกล้บ้าน
ลำดับนี้สังเคราะห์จากคำแนะนำของกระทรวงสาธารณสุขและหน่วยงานด้านน้ำดื่มต่างประเทศ ถ้าหน่วยงานในพื้นที่มีคำแนะนำเฉพาะ ให้ทำตามหน่วยงานในพื้นที่ก่อน
M-Sense ช่วยอะไรได้
คำถามว่าน้ำประปาดื่มได้ไหม ตอบได้ชัดที่สุดด้วยผลตรวจ M-Sense เป็นชุดตรวจโลหะหนักในน้ำแบบพกพา ของศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ (นาโนเทค) สำนักงานพัฒนาวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งชาติ (สวทช.) ตรวจสารหนู ตะกั่ว แคดเมียม และปรอท ได้ในประมาณ 5 นาที รายงานผลเป็นตัวเลขระดับ ppb ถึง ppm (ส่วนในพันล้านส่วน ถึงส่วนในล้านส่วน) ใช้ได้ทั้งน้ำผิวดิน น้ำบาดาล และน้ำอุปโภคบริโภคในชุมชน
M-Sense ช่วยให้หน่วยงานและผู้ดูแลประปาหมู่บ้านคัดกรองและเฝ้าระวังได้ที่จุดเก็บน้ำ ส่วนผลที่เกินเกณฑ์ควรยืนยันด้วยวิธีมาตรฐานในห้องปฏิบัติการ M-Sense ไม่ได้ตรวจเชื้อโรค ความขุ่น หรือสารเคมีอื่นในเกณฑ์ จึงใช้ร่วมกับการตรวจด้านอื่นตามเกณฑ์น้ำประปาดื่มได้ ดูสารที่ตรวจได้ที่หน้า ตรวจอะไรได้ และเกณฑ์ และวิธีทำงานที่หน้า M-Sense ทำงานอย่างไร
คำถามที่พบบ่อย
น้ำประปาดื่มได้ไหม ดื่มจากก๊อกได้เลยหรือเปล่า
ดื่มได้ถ้าน้ำในพื้นที่ผ่านเกณฑ์น้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 และถังพักน้ำกับท่อในบ้านได้รับการดูแล การรับรองดูที่ระบบผลิตและส่งน้ำ ไม่ได้ดูถังพักและท่อในบ้าน
ต้มน้ำประปาแล้ว สารหนูหรือโลหะหนักหายไหม
ไม่หาย การต้มฆ่าเชื้อโรคได้เท่านั้น กระทรวงสาธารณสุขและหน่วยงานในสหรัฐฯ ระบุตรงกันว่าการต้มไม่กำจัดสารหนูและโลหะหนัก และถ้าต้มนานจนน้ำระเหยมาก ความเข้มข้นอาจสูงขึ้น
น้ำประปามีกลิ่นคลอรีน ดื่มได้ไหม
กลิ่นคลอรีนอ่อน ๆ แสดงว่าน้ำผ่านการฆ่าเชื้อแล้ว ถ้าไม่ชอบกลิ่น กรมอนามัยแนะนำให้พักน้ำในภาชนะราว 30 นาที หรือกรองด้วยถ่านกัมมันต์
จะรู้ได้อย่างไรว่าพื้นที่ของเราเป็นพื้นที่น้ำประปาดื่มได้
ถามผู้ผลิตน้ำในพื้นที่ เช่น สาขาการประปาส่วนภูมิภาค (สายด่วน 1662) การประปานครหลวง หรือ อปท. ที่ดูแลประปาหมู่บ้าน สาขาการประปาส่วนภูมิภาคหลายแห่งเผยแพร่รายงานคุณภาพน้ำประจำปี
น้ำประปาหมู่บ้านดื่มได้ไหม
ขึ้นกับผลตรวจของแต่ละแห่ง เรื่องที่พบบ่อยที่สุดคือเชื้อโรค ควรถามผลตรวจล่าสุดจาก อปท. หรือผู้ดูแลประปา
น้ำประปาขุ่น ควรแจ้งใคร
แจ้งหน่วยงานผู้ผลิตน้ำประปาในพื้นที่ หรือสายด่วนกรมอนามัย 1478 ถ้ากังวลเรื่องสุขภาพ ให้ปรึกษาโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล หรือสำนักงานสาธารณสุขในพื้นที่
อยากตรวจน้ำประปาหมู่บ้านในพื้นที่ของคุณ
ถามนาโนเทค · สำหรับหน่วยงาน · ใช้งานจริง
แหล่งอ้างอิง
กองห้องปฏิบัติการสาธารณสุข กรมอนามัย. เกณฑ์คุณภาพน้ำประปาดื่มได้ กรมอนามัย พ.ศ. 2563 (เอกสาร SD-RLDC-006 มีผล 28 เมษายน 2566).
กรมอนามัย. ข่าวประชาสัมพันธ์เรื่องน้ำประปาที่ผ่านกระบวนการผลิตได้มาตรฐาน มีความสะอาด ปลอดภัย, 11 เมษายน 2568.
ไทยพีอาร์ดอทเน็ต. สธ. ผนึกกำลัง การประปาส่วนภูมิภาค เดินหน้าขับเคลื่อน น้ำประปาดื่มได้, 6 กันยายน 2567.
เดลินิวส์. ข่าวกรมอนามัยมอบเกียรติบัตรน้ำประปาดื่มได้ให้การประปานครหลวง, 25 กรกฎาคม 2568.
เดลินิวส์. ข่าวการประปาส่วนภูมิภาคและสายด่วน 1662, 4 กันยายน 2569.
สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย. ผลการดำเนินงาน/สถานการณ์คุณภาพน้ำประปาหมู่บ้าน ปีงบประมาณ 2568 (ข้อมูล ณ 24 กรกฎาคม 2568).
สำนักสุขาภิบาลอาหารและน้ำ กรมอนามัย. สถานการณ์คุณภาพน้ำบริโภคในครัวเรือน ปี 2552–2561.
ระเบียบกระทรวงมหาดไทย ว่าด้วยการบริหารกิจการและการบำรุงรักษาระบบประปาหมู่บ้าน พ.ศ. 2548.
เอชโฟกัส. สธ. เตือนประชาชนพื้นที่เสี่ยง เลี่ยงน้ำปนเปื้อนสารหนู, 11 พฤศจิกายน 2569 และข่าวรัฐมนตรีว่าการกระทรวงสาธารณสุข, 17 พฤศจิกายน 2569.
สนุกดอทคอม เช็กข่าวชัวร์. การต้มน้ำประปา ช่วยกำจัดสิ่งปนเปื้อน โลหะหนัก-สารตะกั่ว ได้หรือไม่?, 6 พฤษภาคม 2569.
พีพีทีวี. ระวังสารหนูปนเปื้อน! ต้มน้ำไม่ช่วยกำจัด เช็ก 3 วิธีลดความเสี่ยง, 16 พฤศจิกายน 2569.
Centers for Disease Control and Prevention. Arsenic in private well water (เอกสารเก็บถาวร).
National Institute of Environmental Health Sciences. Arsenic and your health.
Pennsylvania Department of Environmental Protection. Arsenic in drinking water.
U.S. Environmental Protection Agency. Lead Poisoning and Your Children, 2024.
กรมอนามัยรัฐมินนิโซตา. Arsenic in well water.
องค์การอนามัยโลก. Guidelines for drinking-water quality, 4th edition incorporating the first and second addenda, 2022 (เอกสารข้อมูลสารเคมี: ตะกั่ว).
Chongsuvivatwong V, et al. Follow up of water use in a tin mining area affected with arsenic poisoning. Southeast Asian J Trop Med Public Health 2000;31(4):769-74.
ศูนย์นาโนเทคโนโลยีแห่งชาติ. นวัตกรรมชุดตรวจโลหะหนักปนเปื้อนในน้ำด้วยเทคนิคเคมีไฟฟ้าแบบพกพา (M-Sense).